Hooggevoeligheid of hoogsensitiefheid - last of kracht? En wat kun je eraan doen?

Veel mensen denken of voelen dat ze hooggevoelig of hoogsensitief zijn.

In mijn praktijk geeft het merendeel van de cliënten dit ook aan - en vaak klopt dat inderdaad. Toch is er iets wat veel mensen niet weten: hooggevoeligheid en hoogensitiefheid hoeft geen beperking te zijn — mits je de oorzaak begrijpt.

Wanneer je denkt dat je er “maar mee moet leren leven”, blijf je vaak vastzitten in klachten zoals vermoeidheid, onrust en overprikkeling. Maar er is wél degelijk iets aan te doen vind ik zelf.

Hooggevoeligheid of hoogsensitiviteit — een belangrijk verschil

Er wordt vaak geen onderscheid gemaakt tussen hooggevoeligheid en hoogsensitiviteit, terwijl dit wezenlijk verschillende begrippen zijn. Hoogsensitiviteit is een kwaliteit waarmee je geboren wordt. Je voelt situaties en mensen goed aan, bent bewust van je grenzen en weet vaak wat wel en niet bij je past. Het is een kracht — mits je er goed mee omgaat.

Hoogsensitieve kinderen hebben het echter vaak zwaarder, omdat zij nog niet begrijpen waarom zij dingen aanvoelen. Zij kunnen bijvoorbeeld voelen dat iemand boos of verdrietig is, zonder dat daar woorden aan kunnen geven. Deze kinderen hebben veel liefde, begeleiding en uitleg nodig vanuit hun ouders.

Hooggevoeligheid  daarentegen zorgt voor een verhoogde kwetsbaarheid. Mensen die hooggevoelig zijn raken sneller uit balans omdat hun systeem de prikkels niet kan verwerken. Deze prikkels blijven vaak in het systeem hangen, wat kan leiden tot vermoeidheid, onrust en een gevoel van overbelasting. Het kan voelen alsof je vastzit in een wirwar van gedachten en prikkels, zonder overzicht of richting. Dit kan resulteren in een constante staat van alertheid en stress. Je raakt uit balans en komt in een vicieuze cirkel van overprikkeling, spanning en verminderde zelfregulatie.

Het verschil zit dus niet in wat je voelt, maar in hoe je systeem ermee omgaat.

Waar komt hooggevoeligheid vandaan?

Heb jij je ooit afgevraagd wat maakt dat jij hooggevoelig bent geworden? Als je de oorzaak kent, kun je er vaak ook iets aan doen. Het gaat niet alleen om leren omgaan met hooggevoeligheid, maar vooral om het herstellen van veiligheid en rust in je systeem. Het doel is een stevige basis te creëren, waardoor je minder snel uit balans raakt en jouw systeem kan afleren om continu hyperalert te zijn.

In mijn werk zie ik vaak dat hooggevoeligheid zich ontwikkelt door ervaringen die het systeem uit balans hebben gebracht. Hieronder de meest voorkomende oorzaken vanuit een holistische visie:

1. Prenatale invloeden

Een belangrijke eerste oorzaak zijn de prenatale invloeden. De emotionele en fysieke toestand van de moeder tijdens de zwangerschap kan van invloed zijn op het kind. Via de navelstreng zijn moeder en kind met elkaar verbonden; wat zij voelt, ervaar de kind ook. Stress, onveiligheid of overprikkeling kunnen doorwerken in het systeem van het kind. Het is daarom waardevol om te kijken naar de emotionele staat van je moeder tijdens de zwangerschap: waren er zorgen, stress, vermoeidheid of een gebrek aan veiligheid? Ook onverwerkte trauma’s bij de moeder kunnen hierin een rol spelen.

2. Opvoeding

Opvoeding speelt een grote rol bij het ontstaan van hooggevoeligheid. Wanneer een kind zich emotioneel niet gezien of begrepen voelt, kan dit leiden tot een gevoel van onveiligheid. Dit betekent niet dat ouders tekort zijn geschoten, want in mijn ogen geeft en doet een ouder altijd het hoogst haalbare..Toch kan het kind dit anders ervaren. Elke kind heeft namelijk zijn eigen emotionele realiteit. Dus het kan zijn dat kindje super liever ouders heeft welke goed voor hem zorgen en bescherming bieden, maar dat ze bijvoorbeeld op emotioneel vlak niet genoeg ondersteunging kunnen geven, omdat ze niet weten hoe. Kleine uitspraken of reacties kunnen al invloed hebben, denk maar aan het woordje NEE gebruiken ipv alternatief bieden. Of uitspraken zoals “ niet huilen, grote jongens huilen niet” , of straf zonder duidelijke reden - voor het kind, etc. Vaak zitten blokkades in kleinere dingen, maar grotere gebeurtenissen zoals woede-uitbarstingen, verslaving of gebrek aan aandacht en liefde komen helaas ook voor. Het gevoel van veiligheid wordt hierdoor beïnvloed, kinderen voelen zich een buitenbeentje, onbegrepen, niet geliefd, etc. Er wordt niet voldaan aan hun basisbehoeftes. Als reactie ontstaat hooggevoeligheid.

3. Sociale omgeving

Ook de sociale omgeving kan bijdragen aan het ontstaan van hooggevoeligheid. Negatieve ervaringen, zoals afwijzing of onbegrip, kunnen ervoor zorgen dat iemand zich steeds alerter opstelt om herhaling te voorkomen. Denk aan vriendje dat een flauw grapje maakt of een familielid dat iets verteld over jou wat jij niet begrijpt of niet kan plaatsen. Of jij wordt uitgelachen of onhandig genoemd, omdat je iets uit je handen laat vallen. Dit zijn allemaal voorbeelden die mens gevoeliger kan maken. Waarom? Omdat je pijn voelt bij iets wat je niet begrijpt of vind dat niet bij je past. Dan denk je, “ik moet volgende keer alerter zijn, want ik wil dit gevoel nooit meer voelen”. Dat beschermen doet het onderbewustzijn eigenlijk automatisch. Elke keer als jij in vergelijkbare situatie komt, staan je voelsprieten vol aan en je kies dan ook bewust voor om af te tasten hoe anderen in de wedstrijd zitten om hun gedraag te kunnen voorspellen. Het onderbewustzijn probeert dus herhaling te voorkomen en zet het systeem continu “aan”.

4. Trauma

Trauma is een lichamelijke of psychische beschadiging in het systeem van een persoon, ontstaan door ervaringen die zo intens zijn dat ze niet volledig verwerkt konden worden. Vanuit Neuro Emotionele Integratie wordt ervan uitgegaan dat alles wat wij met de rechterhersenhelft voelen, maar niet met de linkerhersenhelft kunnen verwerken, zich vastzet in ons systeem – onderbewust en op celniveau.

In de volksmond worden trauma’s vaak gezien als ingrijpende gebeurtenissen, zoals het verlies van een ouder of kind, een auto-ongeluk, ziekte van naasten, verkrachting of misbruik. Maar ook ervaringen zoals een beenbreuk, hevig schrikken van een auto of zich gekleineerd voelen, kunnen als trauma worden beschouwd. De impact hiervan kan bij veel kinderen en volwassenen net zo groot zijn.

Ook angst speelt hierin een belangrijke rol. Angst voor iets wat meegemaakt is, kan zich vastzetten in het lichaam en zich omzetten in stress en een gevoel van onveiligheid. Dit kan leiden tot een voortdurende staat van alertheid, waardoor een constante spanning in het systeem wordt ervaren.

5. Gepest worden (of zo ervaren worden)

Pesten heeft enorme impact op ons energetisch systeem. Het is bovendien een veelvoorkomend probleem, groot genoeg om op de vijfde plaats in deze lijst te staan.

Een kind of zelfs volwassenen kan daadwerkelijk gepest zijn, maar hij of zij kan ook het gevoel hebben gepest te worden, zonder dat daar objectief sprake van is. Wat doet het lichaam in beide situaties? Het gaat zich voorbereiden op elke nieuwe “aanval”, waardoor het persoon ik kwestie steeds alerter wordt om te voorkomen dat het pesten opnieuw gebeurt.

Deze alertheid geeft de hersenen een signaal van onveiligheid, wat zich vertaalt naar chronische stress. Het lichaam bereidt zich als het ware continu voor op een mogelijke aanval, wat de gevoeligheid verder vergroot.

6. Emotionele uitputting

Langdurige emotionele belasting kan leiden tot uitputting. Wanneer iemand zich in een situatie bevindt waar hij of zij niet uit kan stappen, en ook nog weet dat deze situatie nog wel even zal duren, raakt het systeem uitgeput en vermindert de draagkracht.

Hij of zij voelt zich psychisch en fysiek uitgeput, maar beseft tegelijkertijd heel goed: ik ben nog lang niet klaar hier. Voorbeelden van emotionele uitputting zijn een langdurige (vecht)scheiding, een baan die niet bij iemand past, maar waarin geen keuze wordt ervaren door bijvoorbeeld economische omstandigheden, of een familielid dat ernstig ziek is en waarvoor gezorgd moet worden.

Zolang de persoon in dit proces zit, verzwakt het systeem langzaam. Hij of zij kan steeds minder aan, prikkels worden te veel en de gevoeligheid neemt steeds verder toe.

7. Voeding en allergieën

Hooggevoeligheid kan ook beïnvloed worden door het vermijden van bepaalde voedingsmiddelen. Het vermijden van deze voedingsmiddelen kan er paradoxaal genoeg voor zorgen dat het systeem juist gevoeliger wordt.

Bijvoorbeeld: jij bent gevoelig voor een bepaald voedingsmiddel. Jij kiest ervoor dit niet meer te eten, in de hoop minder klachten te ervaren. In de praktijk werkt dit vaak anders. Door het voedingsmiddel volledig te vermijden, kan het lichaam juist gevoeliger worden, omdat het went aan het feit dat het deze prikkel niet meer krijgt.

Naarmate het lichaam als het ware ‘zuiverder’ wordt, kan de gevoeligheid voor andere prikkels, voedingsmiddelen of allergieën toenemen, omdat er minder wordt getriggerd. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het in sommige gevallen juist kan helpen om zeer kleine hoeveelheden van het voedingsmiddel waarvoor iemand gevoelig is, opnieuw te introduceren om de weerstand op te bouwen. Dit principe wordt ook toegepast bij bepaalde allergieën.

Dit betekent niet dat een persoon met bijvoorbeeld hooikoorts of een allergie voor dieren geen medicatie zou moeten gebruiken. Het kan echter wel helpend zijn om het lichaam af en toe gecontroleerd te laten ervaren wat er gebeurt bij blootstelling.

Uit onderzoek blijkt dat mensen met een voedselallergie vaak beginnen met het vermijden van één product en in de loop van de tijd steeds meer voedingsmiddelen uitsluiten. Hierdoor kan het systeem extra gevoelig worden en kan die gevoeligheid zich uitbreiden naar andere prikkels, zoals geluid of drukte.

8. Straling

Straling kan afkomstig zijn van een mobiele telefoon, televisie, computer, wifi, magnetron, koelkast of wekkerradio. Zelfs de meterkast valt in dit rijtje. Deze oorzaak is interessant, want stel dat tien mensen voor de televisie zitten, op dezelfde afstand, dan krijgen zij in principe dezelfde hoeveelheid straling binnen. Toch kan de ene persoon hier meer last van hebben dan de andere.

Het kan zijn dat een persoon lichamelijke of psychische klachten ontwikkelt, terwijl een ander nergens last van heeft. Dit kan bijvoorbeeld samenhangen met hoe gevoelig of belast het systeem op dat moment is of hoe steving zijn/haar aura is.

De klachten uiten zich vaak in een gevoel van onrust in het lichaam en slecht slapen. Uiteindelijk kan dit leiden tot stress, zonder dat hij of zij begrijpt waar dit vandaan komt. Zo kan een persoon in een negatieve spiraal terechtkomen van straling, slecht slapen, onrust en steeds meer stress.

Hierdoor kan de gevoeligheid verder toenemen, terwijl niet altijd duidelijk is dat straling mogelijk een rol speelt. Het is daarom belangrijk om dit mee te nemen en in de gaten te houden.

9. Bewustzijn en ontwikkeling (spiritueel perspectief)

Binnen een meer energetische of spirituele visie wordt ook gekeken naar bewustzijnsontwikkeling en gevoeligheid op zielsniveau als mogelijke factor voor hooggevoeligheid. Hoe zit dat?

De mensheid ontwikkelt zich constant. Er zijn steeds meer mensen die als het ware ‘zuiverder’ worden, waardoor zij ook gevoeliger worden. Wanneer een kind of persoon zijn of haar bewustzijn vergroot, worden ook de zintuigen gevoeliger. Op zichzelf is dat geen probleem, mits hij of zij stevig op de benen staat en zich bewust is van wat hij of zij wil, voelt en hoe hij of zij in het leven staat.

Het kan echter ook zijn dat een persoon op zielsniveau het verlangen heeft om iets bij te dragen aan de wereld, bijvoorbeeld dieren helpen, mensen ondersteunen of armoede verminderen. Dat is een mooie intentie, maar in de aardse realiteit kan dit heel anders uitpakken dan verwacht en soms tegenvallen.

Hierdoor kan persoon het gevoel krijgen dat het leven niet is zoals bedoeld of gehoopt. Hij of zij kan gevoelens ervaren van teleurstelling, spijt, tegenslag en stress, alsof er innerlijk iets niet klopt. Het kan voelen alsof zijn of haar ziel niet in lijn is met het huidige leven.

Deze innerlijke spanning kan ervoor zorgen dat persoon meer in strijd komt met zichzelf. Door deze innerlijke strijd kan de gevoeligheid voor prikkels van buitenaf toenemen.

10. Autisme

Tot slot kan autisme een rol spelen. Mensen met autisme hebben vaak een grotere gevoeligheid voor prikkels, waardoor er meer indrukken binnenkomen die niet altijd goed verwerkt kunnen worden.

Zij ervaren de wereld vaak anders dan anderen. Zo nemen zij meer details waar, waardoor het overzicht sneller verloren kan gaan. Daarnaast kunnen zij sociaal meer moeite ervaren, omdat het minder vanzelfsprekend is om aan te voelen wat een ander denkt, voelt of bedoelt. Ook communicatie met woorden kan soms minder makkelijk verlopen.

Hierdoor kan een kind of persoon merken dat hij of zij anders is en zich ook zo voelen. Dit kan leiden tot gevoelens van buitengesloten zijn. Hij of zij kan gaan denken dat het aan hem of haar ligt, dat hij of zij iets verkeerd doet of dat het nooit goed genoeg zal zijn.

Op deze manier kan een vicieuze cirkel ontstaan die steeds sterker wordt. Er is vaak sprake van verhoogde prikkelverwerking en moeite met het filteren van informatie, wat kan leiden tot overbelasting.

Wat kun je eraan doen?

De kern van de aanpak ligt niet alleen in het leren omgaan met hooggevoeligheid, maar vooral in het herstellen van veiligheid en rust in het systeem. Bewustwording is hierin een belangrijke eerste stap. Door stil te staan bij je eigen ervaringen en patronen ontstaat inzicht. Verdere verdieping kan plaatsvinden door te werken met het onderbewustzijn, bijvoorbeeld via methodes zoals NEI-therapie.

Dat betekend:

• inzicht krijgen in jouw persoonlijke oorzaak

• onverwerkte emoties loslaten

• je systeem opnieuw leren ontspannen

Wanneer je dit stap voor stap doet, merk je dat:

• je minder snel overprikkeld raakt

• je beter voelt wat goed voor je is

• je meer rust en stabiliteit ervaart

Je gevoeligheid verdwijnt niet — maar verandert van een last naar een kracht.

Hooggevoeligheid bij kinderen

Bij kinderen zie je hooggevoeligheid vaak terug in gedrag, zoals:

• driftbuien

• snel overprikkeld zijn

• moeite met emoties reguleren

Dit is geen “lastig gedrag”, maar een signaal van een systeem dat te veel prikkels moet verwerken.

Juist hier ligt een mooie kans om vroeg te ondersteunen en balans te herstellen.

Het is waardevol om te onderzoeken waar de oorsprong van de klachten ligt. Vaak spelen meerdere factoren een rol, maar is er één kernoorzaak die aandacht vraagt. Door deze te herkennen en te verwerken, ontstaat er ruimte voor herstel en balans.

Wil jij weten waar jouw hooggevoeligheid vandaan komt?

Herken jij jezelf in dit verhaal en wil je begrijpen waarom jouw systeem zo reageert?

In mijn praktijken in Schalkhaar en Gorssel werk ik met NEI-therapie om de onderliggende oorzaak van klachten te achterhalen en te verwerken. Dit helpt om je systeem weer tot rust te brengen en van binnenuit in balans te komen.

 Je bent van harte welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we wat jouw lichaam je wil vertellen.